کلاس تعاملی و گروهی کودکان اتیسم در مؤسسه خیریه دوست اتیسم با هدف فراهم کردن محیطی مناسب برای تجربه تعامل، مشارکت و حضور در فعالیتهای گروهی برگزار میشود. در این کلاس، کودکان فرصت پیدا میکنند در کنار همسالان خود فعالیت کنند و در موقعیتهایی قرار بگیرند که بتوانند مهارتهای ارتباطی و اجتماعی خود را در یک فضای حمایتگر تمرین کنند. برای بسیاری از کودکان در طیف اتیسم، حضور در یک جمع و برقراری ارتباط با دیگران ممکن است نیازمند تمرین و حمایت بیشتری باشد.
تعامل با همسالان، شرکت در یک بازی مشترک، رعایت نوبت، دنبال کردن قوانین گروه و همکاری با دیگران، مهارتهایی هستند، که به مرور و از طریق تجربههای واقعی شکل میگیرند. هدف از این کلاس، ایجاد یک تجربه واقعی و قابل لمس از حضور در جمع است؛ تجربهای که کودک بتواند آموختههای خود را در آن به کار بگیرد و به تدریج برای مشارکت بیشتر در محیطهای اجتماعی آماده شود.
کلاس تعاملی و گروهی دوست اتیسم چیست؟
کلاس تعاملی و گروهی، فضایی است که در آن کودکان فرصت دارند در فعالیتهای مشترک شرکت کنند و در کنار یکدیگر تجربههای مختلفی داشته باشند. فعالیتهای کلاس میتوانند متناسب با سطح توانایی و شرایط کودکان انتخاب شوند. بازیهای گروهی، فعالیتهای مشارکتی و برنامههایی که نیاز به تعامل میان اعضای گروه دارند، میتوانند بستری برای تمرین مهارتهای اجتماعی و ارتباطی ایجاد کنند. در این کلاس، هدف این نیست که همه کودکان دقیقاً به یک شکل رفتار کنند یا در یک سطح مشخص از تعامل قرار داشته باشند. هر کودک میتواند متناسب با تواناییهای خود در فعالیتها مشارکت کند و به تدریج فرصت بیشتری برای تجربه ارتباط با دیگران به دست آورد.
چرا تعامل گروهی برای کودکان اتیسم اهمیت دارد؟
تعامل اجتماعی مهارتی نیست که صرفاً با توضیح دادن به کودک آموخته شود. کودک برای یادگیری بسیاری از مهارتهای اجتماعی به فرصت نیاز دارد تا آنها را در موقعیتهای واقعی تجربه کند.
برای مثال، کودک در یک فعالیت گروهی میتواند یاد بگیرد که:
- منتظر نوبت خود بماند.
- به حضور و فعالیت دیگران توجه کند.
- در یک بازی مشترک شرکت کند.
- یک فعالیت را در کنار دیگران دنبال کند.
- قوانین ساده یک بازی یا فعالیت را رعایت کند.
- برای رسیدن به یک هدف مشترک همکاری کند.
- خواسته یا نیاز خود را به شیوه مناسب بیان کند.
- با تغییر روند یک فعالیت کنار بیاید.
- حضور افراد دیگر را در فضای مشترک تجربه کند.
این مهارتها ممکن است در ابتدا با کمک و همراهی بزرگسال تمرین شوند، اما هدف این است که کودک به تدریج بتواند در موقعیتهای مختلف از آنها استفاده کند.
در کلاس تعاملی و گروهی چه مهارتهایی تمرین میشود؟
فعالیتهای گروهی میتوانند فرصت مناسبی برای تمرین طیف گستردهای از مهارتهای اجتماعی و ارتباطی باشند.
-
نوبتپذیری
در بسیاری از بازیها و فعالیتهای گروهی، کودک باید منتظر بماند تا نوبت او برسد. تمرین این مهارت میتواند به کودک کمک کند مفهوم نوبت و انتظار را در موقعیتهای واقعی بهتر تجربه کند.
-
مشارکت در فعالیت مشترک
انجام یک فعالیت در کنار دیگران با انجام فعالیت بهصورت فردی متفاوت است. کودک در فعالیت گروهی یاد میگیرد حضور خود را با روند فعالیت هماهنگ کند و در یک تجربه مشترک شرکت داشته باشد.
-
همکاری با دیگران
برخی فعالیتها به همکاری چند نفر نیاز دارند. کودک میتواند در چنین موقعیتهایی تجربه کند که برای رسیدن به یک نتیجه مشترک، چگونه در کنار دیگران فعالیت کند.
-
رعایت قوانین گروه
بازیها و فعالیتهای گروهی معمولاً قوانین مشخصی دارند. آشنایی با قوانین ساده و تمرین رعایت آنها میتواند به کودک کمک کند در فعالیتهای گروهی ساختارمند مشارکت بیشتری داشته باشد.
-
توجه به دیگران
در یک فعالیت مشترک، کودک فرصت پیدا میکند حضور و رفتار افراد دیگر را ببیند و به آنها توجه کند. این تجربه میتواند بخشی از مسیر رشد مهارتهای اجتماعی او باشد.
-
بیان خواستهها و نیازها
تعامل با دیگران فرصتهایی ایجاد میکند تا کودک خواسته یا نیاز خود را بیان کند؛ چه از طریق گفتار و چه از طریق روشهای ارتباطی متناسب با تواناییهایش.
بازی؛ زبان مشترک کودکان برای ارتباط
بازی یکی از طبیعیترین راههای یادگیری و تعامل در دوران کودکی است. بسیاری از مهارتهای اجتماعی در جریان بازی و تجربههای مشترک شکل میگیرند. کودک هنگام بازی میتواند یاد بگیرد که چگونه وارد یک فعالیت شود، چگونه با دیگران همراه شود، چگونه منتظر نوبت خود بماند و چگونه یک تجربه مشترک را ادامه دهد. به همین دلیل، فعالیتهای بازیمحور میتوانند نقش مهمی در کلاسهای تعاملی و گروهی داشته باشند. هدف، تبدیل هر بازی به یک تمرین رسمی نیست؛ بلکه ایجاد فرصتهایی طبیعی برای تجربه ارتباط و مشارکت است. در یک محیط مناسب، کودک میتواند بدون فشار برای عملکرد کامل، به تدریج تجربه بیشتری از بودن در کنار دیگران به دست آورد.
کلاس گروهی چگونه به تجربه اجتماعی کودک کمک میکند؟
برخی از کودکان ممکن است در محیطهای شلوغ یا موقعیتهای اجتماعی جدید احساس سردرگمی کنند. قرار گرفتن ناگهانی در یک جمع بزرگ نیز ممکن است برای آنها دشوار باشد. یک محیط گروهی مناسب میتواند فرصت دهد کودک با حضور دیگران، فعالیت مشترک و قوانین یک جمع به شکل تدریجی آشنا شود. در چنین محیطی، کودک میتواند تجربه کند که:
«من میتوانم در کنار دیگران باشم، فعالیت کنم و بخشی از یک گروه باشم.»
این تجربه میتواند به مرور به موقعیتهای دیگری مانند حضور در مدرسه، شرکت در فعالیتهای اجتماعی یا بازی با همسالان منتقل شود. البته میزان و سرعت این انتقال برای هر کودک متفاوت است و نباید انتظار داشت همه کودکان در یک زمان مشخص به یک سطح از مهارت اجتماعی برسند.
آیا کلاس تعاملی و گروهی برای همه کودکان اتیسم مناسب است؟
نیازهای کودکان در طیف اتیسم بسیار متفاوت است. به همین دلیل، نحوه مشارکت هر کودک در فعالیتهای گروهی نیز میتواند متفاوت باشد. ممکن است یک کودک بهراحتی وارد فعالیت شود و کودک دیگری در ابتدا به حمایت بیشتری نیاز داشته باشد. بعضی کودکان ممکن است در شروع فعالیتهای گروهی مشارکت محدودی داشته باشند و به مرور زمان، با آشنایی بیشتر با محیط و اعضای گروه، مشارکتشان افزایش پیدا کند. بنابراین، هدف کلاس این نیست که کودک را مجبور به تعامل کند. هدف، فراهم کردن فرصت مناسب برای تجربه تعامل و ایجاد شرایطی است که کودک بتواند با توجه به تواناییهای خود، به تدریج مشارکت بیشتری داشته باشد.
تفاوت کلاس تعاملی و گروهی با بازی معمولی چیست؟
هر بازی میتواند سرگرمکننده باشد، اما یک فعالیت گروهی هدفمند میتواند فرصتهای بیشتری برای تمرین مهارتهای اجتماعی ایجاد کند. در کلاس تعاملی و گروهی، فعالیتها میتوانند با توجه به اهداف آموزشی و شرایط کودکان انتخاب و تنظیم شوند. برای مثال، یک بازی ساده ممکن است فرصتی برای تمرین نوبتپذیری باشد یا یک فعالیت مشترک بتواند همکاری و مشارکت را مورد توجه قرار دهد. در اینجا، بازی و فعالیت گروهی وسیلهای هستند برای ایجاد تجربههای اجتماعی؛ تجربههایی که کودک میتواند به تدریج آنها را در موقعیتهای دیگر زندگی نیز به کار ببرد.
نقش مربی در کلاس تعاملی و گروهی
حضور یک مربی آگاه میتواند به کودک کمک کند تا در موقعیتهای گروهی، تجربهای مناسبتر و قابل پیشبینیتر داشته باشد.
مربی میتواند با توجه به شرایط هر کودک:
- نحوه ورود کودک به فعالیت را تسهیل کند.
- در صورت نیاز، قوانین فعالیت را ساده و قابل فهم توضیح دهد.
- فرصت مشارکت را برای کودک ایجاد کند.
- در تعامل میان کودکان نقش حمایتی داشته باشد.
- به کودک کمک کند در فعالیت مشترک باقی بماند.
- رفتارهای مناسب اجتماعی را تقویت کند.
- در زمان بروز چالش، به کودک برای ادامه فعالیت کمک کند.
هدف مربی این نیست که همیشه جای کودک در تعامل با دیگران قرار بگیرد؛ بلکه تلاش میشود کودک به تدریج فرصت بیشتری برای تجربه و انجام مستقل تعامل داشته باشد.
نقش خانواده در تقویت مهارتهای اجتماعی کودک
مهارتهای اجتماعی زمانی ماندگارتر میشوند که کودک بتواند آنها را در موقعیتهای مختلف زندگی تجربه کند. خانواده میتواند فرصتهایی طبیعی برای تمرین تعامل در اختیار کودک قرار دهد؛ مانند بازی با خواهر و برادر، دیدار با اعضای خانواده، حضور در پارک یا شرکت در فعالیتهای اجتماعی متناسب با شرایط کودک. اگر کودک در کلاس تمرین کرده است که منتظر نوبت خود بماند، میتوان این مهارت را در بازیهای خانوادگی نیز تمرین کرد. اگر همکاری با دیگران را تجربه کرده است، میتوان فرصتهایی برای انجام یک فعالیت مشترک در خانه ایجاد کرد. به این ترتیب، مهارتهایی که کودک در کلاس یاد میگیرد، میتوانند به تدریج وارد زندگی روزمره او شوند.
از تعامل در کلاس تا مشارکت در جامعه
هدف نهایی یک کلاس تعاملی و گروهی، صرفاً این نیست که کودک در یک جلسه در کنار چند کودک دیگر بنشیند. آنچه اهمیت دارد، تجربهای است که کودک از حضور در جمع به دست میآورد؛ تجربهای که میتواند زمینهای برای مشارکت بیشتر او در محیطهای مختلف باشد. مدرسه، پارک، فعالیتهای تفریحی، مهمانیهای خانوادگی و سایر موقعیتهای اجتماعی، همگی فرصتهایی هستند که کودک میتواند در آنها از مهارتهای اجتماعی خود استفاده کند. هرچه کودک فرصتهای بیشتری برای تمرین و تجربه داشته باشد، امکان استفاده از مهارتهای آموختهشده در موقعیتهای مختلف نیز بیشتر میشود.
هدف کلاس تعاملی و گروهی دوست اتیسم
در کلاس تعاملی و گروهی دوست اتیسم، تلاش میشود فضایی فراهم شود که کودکان بتوانند در کنار یکدیگر، تجربههای مشترکی داشته باشند و مهارتهای اجتماعی و ارتباطی خود را متناسب با شرایطشان تمرین کنند. هدف، ساختن یک محیط رقابتی یا مقایسه کودکان با یکدیگر نیست. هر کودک مسیر متفاوتی دارد و ممکن است یک قدم کوچک برای یک کودک، پیشرفت بزرگی محسوب شود. آنچه اهمیت دارد، فراهم کردن فرصت برای تعامل، مشارکت، تجربه و ارتباط است؛ فرصتی که کودک بتواند در آن به تدریج حضور خود را در جمع تجربه کند و با اعتماد بیشتری در فعالیتهای مشترک شرکت داشته باشد.
برای دریافت اطلاعات بیشتر درباره کلاس تعاملی و گروهی کودکان اتیسم و نحوه ثبتنام، با مؤسسه دوست اتیسم در ارتباط باشید.